- Dosya: Nitelikli dolandırıcılık (tahliye oldu)
- Dosya: Örnekköy 4.Etapta çalışan kooperatifteki zimmete yardım (ilk duruşma: 18 Kasım)
- Dosya: Gaziemir 1. Etapta çalışan kooperatifteki zimmete yardım, resmi evrakta sahtecilik (hangi evrak olduğu bilinmemektedir) (ilk duruşma: 4 Aralık)
3 dosyada da Tunç Soyer yönünden iddia; kentsel dönüşümde kooperatifçilik modelinin hukuka aykırı olduğu, bu model kapsamındaki açılışlarda yaptığı konuşmalarla güven vererek kişilerin kooperatiflere üye olmalarını sağladığıdır.
KENTSEL DÖNÜŞÜMDE KOOPERATİFÇİLİK MODELİ NEDİR?
2012 yılından beri müteahhitler yeterince karlı görmediği için ilerlemeyen kentsel dönüşüm süreçleri 2020 yılında 118 canımızı bizden alan İzmir depremi sonrası ilerletilmek istenmiştir. Depremden 18 gün sonra ilk mecliste oybirliğiyle (AK Parti, CHP, MHP ve İYİ Parti meclis üyelerinin oylarıyla) alınan meclis kararlarıyla kentsel dönüşüm alanları 6306 sayılı Kanun 8/2 maddesi uyarınca İzbeton’a devredilmiştir. Ardından İzmir Ticaret Odası meclis üyelerinden gelen fikirle İzmir iş dünyasının kurduğu kooperatiflerle İzbeton arasında sözleşmeler imzalanmıştır. Bu sayede kâr amacı gütmeyen kooperatifler hem kendi evlerini hem de 10 yıldan fazladır tapularını belediyeye vermiş gecekonduda yaşayan hak sahibi vatandaşların evlerini yapar duruma gelmiştir. Bu şemada arsa sahibi belediyedir. Belediye ve şirketi İzbeton inşaatların depreme dayanıklılığını, güvenliğini, inşaatların projeye uygunluğunu denetler durumdadır. Dolayısıyla Belediyenin görevi fenni kontroldür.
Tüm bu kooperatifler isimlerinden de anlaşılacağı üzere iş insanlarının kurduğu kooperatiflerdir. Tunç Soyer’in, diğer tüm iş insanları ve siyasilerin açılışlarda belirttiği üzere bu model, İzmir’in dayanışma ruhuyla hayata geçmiştir. Sözleşmeler kat karşılığıdır, model kapsamında belediyenin de belediye şirketi İzbeton’un da hiçbir aşamada eline para değmemektedir. Kooperatifler belediyenin kurduğu ya da kurdurduğu bir kooperatifler değillerdir. Kişiler kendi iradeleri, Bakanlık onayı ile kooperatifleşmişlerdir. 6 Şubat depremi ve %1000 artan inşaat maliyetleri inşaatlarda gecikme yaratmıştır ama ek süre verilmiştir ve görev süresince inşaatlar ilerlemektedir.
Tunç Soyer'in görev süresi bittikten sonra Nisan 2024’te, yeni belediye yönetimi Tunç Soyer dönemindeki birçok proje durdurmuştur. Bunlardan biri de Kentsel Dönüşümde Kooperatifçilik Modelidir. Temmuz 2024’te inşaatlar yeni belediye yönetimi tarafından durdurulmuş ve kooperatif üyelerine sözleşmelerin feshedildiğini bildirmiştir.
Kentsel dönüşüm alanlarında belediye şirketi davet usulüyle ihaleye çıkmıştır. Yaklaşık bir yıl sonra ise sözleşmelerin feshedilmediği açıklanmış ve aynı kooperatiflerle aynı sözleşmeler tadil edilerek tekrar imzalanmıştır. Dolayısıyla başta hukuksuz denilerek durdurulan inşaatların aslında durdurulmadan da devam ettirilebileceği, sözleşmelerin hukuksuz olmadığı yeni belediye yönetimince de kabul edilmiş olmuştur. Ancak arada işbu soruşturmalar başlamıştır. Yeni belediye yönetimin çelişkili ifadeleri, belirsizlik, inşaatların bir yıl durmasının yarattığı maliyet artışı ve davet usulü ihalelerden doğan müteahhit kârları kooperatif üyelerinde endişe yaratmıştır. Kooperatifler tarafından yapılan şikâyetler Tunç Soyer’in görev süresi bittikten bir yıl sonra yapılmıştır.
MODEL HUKUKA UYGUN MUDUR?
Modelin hukuka uygun olduğunu kimler söylemektedir?
* Bizzat İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı:
Savcılığın 08.12.2022 tarihli KYOK kararı ile aynı protokol ve sözleşmeleri incelenmiş ve modelin hukuka uygun olduğu, suç unsuruna rastlanmadığı kesin olarak karara bağlanmıştır. Devlet model hukuka uygun demiştir.
* Belediye 1. Hukuk Müşavirliği
Hem 2022 yılında yukarıda bahsedilen soruşturmaya bir görüş gönderilmiştir. Hem de 27 Temmuz 2023 tarihinde Belediye 1. Hukuk Müşavirliği Çevre Şehircilik İl Müdürlüğüne hitaben yazdığı yazıda işlerin kooperatifler eliyle yapılmasının hukuka uygun olduğunu belirtmiştir.
* Belediye Meclisi ve Belediye Meclisi Hukuk Komisyonu
İzmir Büyükşehir Belediyesi ile İzbeton arasında yapılan protokollerde işlerin İzbeton tarafından temlik edilebileceği, taşeron çalıştırılabileceği yazılıdır. İzbeton kooperatiflerle sözleşmeler imzaladıktan sonra diğer etaplarda aynı protokoller İzmir Büyükşehir Belediyesi meclis kararıyla tekrar imzalanmıştır. Belediye Meclisi Hukuk Komisyonu bu protokollere tekrar onay vermiştir. Meclis Hukuk Komisyonu iş ve işlemleri hukuka uygun bulmuştur. Bu konu çokça mecliste konuşulmuş ve model meclis kararlarıyla hayata geçirilmeye devam edilmiştir.
* Uzman Sayıştay Denetçisi
İlk dosyaya, kırk yılı aşkın süre Sayıştay’da görev yapmış, inşaat ve ihale alanlarında çalışmış, emekli Sayıştay Uzman Denetçisi ve Yeminli Mali Müşavir bir kişinin uzman mütalaası sunulmuştur. Kendisi aynı zamanda ilk dosyada mahkemeye gelip uzman tanık olarak dinlenmiştir.
* Kamu İhale Uzmanı Öğretim Üyesi
Tunç Soyer’in görev süresinde Hacettepe Üniversitesi Kamu İhale uzmanı öğretim üyesinden görüş alınmıştır. İşlerin kooperatifler eliyle yapılması hukuka uygun bulunmuştur.
* İki Özel Hukuk Profesörü
İlk dosyada uzman mütalaası sunulmuştur: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalından iki öğretim üyesi modeli hukuka uygun bulmuştur.
Tüm iş ve işlemlerin hukuka uygun olduğuna dair bir şüphe yoktur. Ancak zaten hukuka aykırılık iddiası tek başına suç kastını göstermez. Kast bir özen karinesiyle kurulamaz, delille ispat edilir.
TUNÇ SOYER’İN AÇILIŞLARDA YAPTIĞI KONUŞMALARIN İÇERİĞİ NEDİR?
İddianamelerde, Tunç Soyer’in açılışlarda yaptığı kurumsal açıklamalarla "vatandaşlarda güven uyandırarak zimmete yardım ettiği" varsayılmaktadır. Belediye Meclisinde oybirliğiyle kabul edilmiş bir kamu politikasının kamuoyuyla paylaşılması suç teşkil edemez. Aksi hâlde, bu kabul; büyükşehir belediyesinin tüm kurumsal yapısını, tüm meclisi ve tüm bürokratları bu suça dâhil etmek anlamına gelir.
“Algı yaratma” tezi, bir kamu politikasının kamuoyuyla paylaşılmasını hile olarak nitelendirmekten ibarettir; oysa hile, gerçekte var olmayan bir olgunun varmış gibi gösterilmesidir. Belediye gerçekten arsa sahibi, belediye şirketi gerçekten fennî mesul, kentsel dönüşüm modeli gerçekten kurumsal bir sahiplenme ile hayata geçirilmiştir.
Tunç Soyer'in konuşmalarında İzmir Büyükşehir Belediyesinin kentsel dönüşümdeki üç temel ilkesi anlatılmaktadır. Yerinde dönüşüm, %100 uzlaşı ve belediyenin güvencesi/garantörlüğü unsurları belediyenin her kentsel dönüşüm projesi için geçerlidir ve gecekondularda yaşayan hak sahiplerine yöneliktir. Konuşmaların ikinci bölümünde ise İzmir'deki kentsel dönüşüm ihtiyacı anlatılmış, net bir biçimde kentsel dönüşüme kooperatifler eliyle destek olan İzmir iş dünyasına teşekkür edilmiştir. Zaten açılışlarda herkes vardır ve herkes modelden övgüyle bahsetmektedir.
Bir belediye başkanının kentsel dönüşüm projesini anlatan genel bir konuşması, kooperatif yöneticilerinin sonradan kooperatif hesaplarında yapacağı belirli işlemlere yönelik bir kast taşıyamaz. Bu konuşmalar ile iddia edilen zimmete yardım suçu arasında bir illiyet bağı kurulması mümkün değildir. Yardım edenin kastı belirli ve somut bir suça yönelmelidir. Kamuoyuna yapılan genel bir açıklama, belirli bir zimmet fiiline yönelmiş böyle bir kastı göstermez.
Model kapsamındaki tüm açıklamalar alenidir, model net bir şekilde kamuoyuna duyurulmuştur.
KOOPERATİF İÇ İŞLEYİŞİ İLE HİÇBİR İLGİSİ YOKTUR
Bu dosyalarda iddia edilen zimmetin konusu kooperatifin parasıdır.
Kooperatifler 1163 sayılı Kanun’a tabi, kendi genel kurulu, yönetim ve denetim kurulu olan bağımsız tüzel kişilerdir; kamusal gözetim ve denetimleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na aittir (1163 sayılı Kanun m. 90). Kooperatifler Kanunu’nda ortaklardan para toplanmasına karar verilmesi, paranın fiilen toplanması ve harcanması, işlem ve hesapların iç denetimi, hesapların kabulü, ibra ve nihai gözlem konularında kooperatifin yetkili organları belirlenmiştir.
Belediyenin kooperatifleri mali yönden denetlemesi yasal olarak mümkün değildir. Nasıl ki bir belediye şirketi herhangi bir başka şirket ile sözleşme imzaladığında o şirketin mali, idari, yönetimsel işlerini denetleyemiyorsa; kooperatifin mali, idari, yönetimsel işlerinin de belediye şirketince denetlenmesi mümkün değildir.
Tunç Soyer, ailesi veya hiçbir yakını kooperatiflere üye değildir; kooperatif yönetimlerinde, genel kurullarında, denetim kurullarında yer almamaktadır. Tunç Soyer, kooperatiflerin kuruluşunda kooperatif yöneticilerini, denetçilerini ve bunların şirketlerini tanımamaktadır.
TUNÇ SOYER’İN SIFATLARI
İddianameler sürekli Tunç Soyer’in “dönemin İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı olduğu,” “aynı zamanda İZBETON A.Ş. yönetim kurulu başkanı olarak bulunduğu,”nu belirtmektedir. Bunlar birer sıfattır, davranış değildir. Ceza hukuku, sıfattan doğan bir sorumluluk tanımaz. İddianame, Tunç Soyer’e kişisel bir fiil yüklememekte; sorumluluğu yalnız sıfatlarından çıkarmaktadır.
Kaldı ki;
* Danıştay 1. Dairesi 30.01.2025 tarihli kararıyla, işin kooperatiflere devrine ilişkin iş ve işlemlerde Tunç Soyer’in belediye başkanı olarak kamu görevlisi sıfatıyla “cezai sorumluluğundan söz edilemeyeceği” sonucuna varmış ve Tunç Soyer hakkındaki soruşturma iznini kaldırmıştır.
* 2. Dosyada Savcılık ile kolluk arasında gerçekleştirilen görüşmenin tutanağında bizzat savcılık bilirkişi raporlarınca İzbeton yönetim kurulunun sorumluluğu olmadığını kabul etmektedir. Ayrıca Tunç Soyer İzbeton’da imza yetkisi olmayan tek yönetim kurulu üyesidir.
MASAK RAPORU
11.04.2026 tarihli MASAK raporu Tunç Soyer’in hesap hareketlerini yalnızca listelemiş, bunlar hakkında bir değerlendirme yapmaya gerek duymamıştır.
Tunç Soyer’in hiçbir şüpheli hareketine rastlanmamıştır. Raporun işlem tespitlerinin hiçbiri Tunç Soyer’e ilişkin değildir. Tunç Soyer, failleri sayan bölümde de el koyma önerisinde de yer almamaktadır.
Raporda kanıtlandığı üzere; Tunç Soyer ile kooperatif yöneticileri, denetçileri veya bunların çalıştıkları şirketler arasında bir para ilişkisi yoktur. Kooperatif hesabından Tunç Soyer’e tek bir ödeme yapıldığı ileri sürülmemektedir.
Tunç Soyer’in gelirlerinin büyük kısmı maaş geliridir. Her yıl artış maaşının artışı oranındadır.
SONUÇ
Belediye başkanının görevi vizyon ortaya koymak ve meclis kararlarının uygulanmasını sağlamaktır. Tunç Soyer 2019-2024 yılları arasında yaklaşık 4,5 milyon nüfuslu, Türkiye’nin üçüncü büyük kentinin belediye başkanıdır. O dönem yaklaşık 30.000 çalışanı, 17 şirketi, 2 bağlı kuruluşu olan büyükşehir belediyesini ve milyarlarca liralık bütçeyi yönetmektedir. Belediye başkanlığı süresince yüzlerce açılış, yüzlerce konuşma yapmıştır. İşbu iddianameler ile bir belediye şirketinin sözleşme imzaladığı, bir kooperatif içerisinde iddia edilen zimmete; kurumsal bir sahiplenmeyle ortaya konan kentsel dönüşümde kooperatifçilik modelini destekleyerek yardım ettiği iddia edilmektedir. İddia edilen suça dair hakkında somut bir delil bulunmamasına rağmen aylardır tutukludur.